در دالان‌سراى مذكور ، حجره‌اى است كه دكّهء حاجى آقاجان زرگر شيرازى است ؛ و وى در اين عمل و صنعت ، شخص اوّل است و در مرصّع‌كارى ، بىبدل . كاروانسراى دقّاقها : ايضا در بازار مرغ مذكور ، واقع شده كه مسكن غرباست . كاروانسراى شيخ نصر « 1 » : در آن اكثر ، غربا منزل مىنمايند و در بعض حجراتش ، يراق‌باف و پيله‌ور نيز هست و در حجره‌اى از آن ، جناب حاجى ميرزا احمد منجّم‌باشى - ولد مرحوم حاجى محمّد جعفر - مسكن دارد ؛ با اينكه جوان است ، در مسائل نجوم ، با قدرت و توان است و همه [ 504 f ] ساله ، استخراج تقويمى مىنمايد . كاروانسراى شاهچراغ : در جنب صحن مطهّر واقع شده ؛ چون اراضيش را بعض مردم به غصب برده بودند ، در سنهء 1304 ، قدرى از آن را به تقويت حكومت به دست آورده ، دو ضلع از آن را ساختند . هنوز دو ضلع ديگرش مانده [ است ] . مخفى نماناد كه كاروانسراها و باربندهاى بيشمار در شهر شيراز و خارج آن هست كه ذكر همهء آنها ، موجب اطناب خواهد بود . سراهاى تاجرنشين ، آنها بود كه مرقوم گرديد ؛ ولى باقى ، اكثر محلّ نزول قوافل و مسافران است ؛ از جمله كاروانسراى حاجى عبّاس « 2 » . جناب حاجى عبّاس تاجرباشى است و هم اگنت « 3 » و وكيل روس است ؛ مولدش اردوباد مىباشد . مرحوم والدش حاجى جليل بوده ، از مشاهير تجّار ؛ و خود مشار اليه چهل سال است در شيراز سكونت دارد ؛ [ و ] انتظام امور تجّار روسيّه ، به كف كفايت اوست . بالجمله ، در خارج شهر ، كاروانسراهاست ؛ مثل كاروانسراى شاه مير على حمزه ، بيرون دروازهء اصفهان ؛ از بناهاى مرحوم وكيل كريم خان زند ؛ محلّ نزول قافله است . و همچنين مثل باربند مشيرى ، بيرون دروازهء كازرون ؛ از بناهاى حاجى مشير الملك ؛ نيز محلّ آمدوشد مسافرين است .

--> ( 1 ) . كاروانسراى شيخ نصر در سال 1240 ساخته شده . در محلّهء بازار مرغ است ؛ چون قريب به خانهء شيخ نصر پسر عبد الرسول خان - حاكم بوشهر - واقع شده ، به اين اسم معروف است و الّا بناى آن ، از شيخ مذكور نيست . ( 2 ) . كاروانسراى حاجى عبّاس ، قريب به دروازهء اصفهان است . ( 3 ) . اگنت : به فتح همزه و كسرهء كاف پارسى و سكون نون و تاء قرشت در آخر ؛ در لغت روسيه ، به معنى وكيل و عامل است .